चाम्लिङ भाषा ।
‘इमिना’ त्याल्लामो रुङ्मास्या तिरे— ‘कैवा छैदिङासिमेको मिना’ । ओस्यो मिनियेपा ओकोपामो रुङ्मास्या ओरु पुनि तिरे रछै । इतो खारुखीम्दा द्यै खारु ल्योमालै लाबोला इदिमेको हिङे नाखोँ मिनाची मिरुङे, ‘त्योडा इमिना हिङेनाखोँ चैँ हैदा ङो खारु कामे’ । कैवा छैदिङासिमेको ठसुङ्दा इतो ख्रिम्खाखीम् मुमालै मिनाचीवा ‘ऐठोलो’ खारुतिम् पामे हेमाका इखीम्दा मितायेनाखोँ खीम्दाकोची ‘इमिनाची ङो रछै, त्योसोनो केभा साप्लो इमातिरे’ मिरुङे । इक्पोँवा ओर्कोलै पाछैदेङासेको हाका म्खाल्दाको वालालीची म्हुमा मिलामेनाखोँ इतो म्खाल्दाको वालालीमो म्मा म्छामो नाब्रोदा ‘त्योकोचीलै चैम्हा इसे कुन्यौ, खुची ना इमिनाची बो !’ रुङ्सा सिफेला मुयो ।
ओडानाका छैदिमे, ‘इमिना’ त्याल्ला झारालै इस्खाल्यो । इमिनानाका इमो खारु कामे, इमिनालै ओरुची भुन्दा केभा सेम्तुदिमे हेमाका इमिनाचीङो पाखियुङ्मे । फ्लोलिमा तिरेपा इमिनाचीवा ङो कैलै पाफ्लोदिये, ऐनानाखोँ कै द्युखा त्योकुमे । इमिनामिनुङ् लैमा ङो छ्युसे । इमिनाची ना इमो फ्लोपामी हेमाका खाम्बामीची रछै ।
‘इमिनालै देलै द्युखा पातिरैँने !’ ह्युङ्सिये कै । धिलाम्मो इतो ठसुङ्दा मोटरसाइकल ध्यापा मिनाची खौवामी मितिराको त्योकुमे नाखोँ कै ‘इमिनालै ङो द्यै द्युखा तिरा बो ?’ ह्युङ्सा ओस्यो खाङुमे । ओस्को रुङ् मत्तै एनिमे नाखोँ ‘खौवामीमो नुङ् चैँ दे रछै ?’ रुङ्सा सेनिमे । हुनु ना ओस्को द्युखादा झारालै सेम्तुमा तिरे नाखै इमिनाची खौवामी पातिरुन्चैँने बा पास्युन्चैँने ह्युङ्सिमे । ओरु खौवामीचीलै खोँपा–सेम्तुपाची ओरु पुनि मितिरे । खारेलादा वालालीची फुटबल खेल्बामिलायेङासेपा ‘इमिनाचीवा दुङ्मिबैदिचिने नाखोँ न्याकोम्’ ह्युङ्सिमे ।
इमिनाची रुङ्माको इमो खाम्बामी पुनि मितिरे । इमो लेखारुदा वापाको द्युखाची ले ङो ले केभा मिताये । ओस्को द्युखाचीनाका लैमा इतोयाँवा मितोमा पुनि चाप्यो । ओस्कोदा कैलै खैँन्याको खाम्बा इपा चाइभाले । त्योसोनो केभासो खारुखीम्चीवा हेमाका नाल्लुपाचीवा केभा साप्लो छ्योर्सा कानुनी खाम्बामी पाङासे ।
वापाको ठसुङ्दा ना कैलै हैदा–हैदा ङो खाम्बामी चाइभाले ।
छाचामाचीमो किमिना रुङ्माको म्पाम्माची ङो । खुची टोरोँपा–टोरोँमा, वालाली–क्लामै मितिरेलो खुचीलै खाम्बामी चाइभाले । पिछादा हानाम्रा दुङ् छुदियेलो खाम्बामी चाइभाले । छाचामाची नाम्रा दुङ्नाका ङो खुचीलै कसैपा द्यै खाम्बा इमा पातिरैँ सो मिङाले । खुचीलै पिछा छ्युसेको खाम्बा इदिमेपा बुल्मा मिचापे । ओस्कोदा बुल्मा खुचीमो म्हैपा फ्लुइँमो तिरे । ओस्को दुङ्दाको मिनाची वा होलाको बोखामासोको मितिरे । त्योकोलै खेप्लो, लुम्बू बा वा दुङ्खा दे नाखै मुमा चापुमे । ओस्कोदा खुचीवा किमिनामो खाम्बा न्योलो क्रोँसा वारुङ् तोयाँमी तुर्मातिरे ।
इतो ह्युङ्मानाका ना हैकामादाको झारा मिनाची इमिना ङो । झारामो इकुङ्बुलिम्, इसो हेमाका हिमो, झारापा चामास्या ङो पाचाये, इक्पोँवा ओर्कोलै चैध्योपा चैलिपालै त्युके, प्रैध्योपा प्रैलिपामो म्कुङ् चाइसे । चामा हेमाका दुङ्मा पात्योकुमेपा लैमा छ्युसे ।
आल्से ना ओसो रुङियेनो मत्तै पाकोलैँ । मिनाची हाका ह्युङ्मा ङैपाची मितिराखाताको हिङे— निमिनाची हेमाका इसामिनाची । निमिनाची मत्तै इमिना मितिरे, इसामिनाची ना पातिरुन्चैँ । इसामिनामो किमिना चैँ इसामिनाची ङो मितिरे । इक्पोँ इसामिनावा ओर्को इसामिनालै ‘इमिना’ रुङे ।
इमिनावा कैलै वारुङ् द्युखा पातिरैँको दिम्ची पाचैँदिये । खुचीवा मिरुङाको इतो–इतो खाम्बा न्योलो क्रोँसियेनाखोँ वारुङ् लैमा चान्यो । खुचीवा ‘मुमा न्यो’ मिरुङाको खारुची क्रोँसा ‘मुमा इसे’ मिरुङाको खारुची मुमा इसे ङो । ऐनानाखोँ कैलै छ्युसे । उदाहरणलै— इमिनाचीवा कैलै ‘बासनची स्यु’ मिरुङेपा कैवा स्युमातिरे । बासनची स्युङासिमेपा कै त्योको खारु लेसिमे । वारुङ् कै वापाको ठसुङ्दा पुसि, वैनीचीदाहोँ इतो छोदिखादा हिङिका नी ! त्योस्पा वापोँ चैँ खुचीवा हेमाका नाम्दुङ् चै कैका बासन स्युमा नियम हिङे नी ! कैवा बासनची न्योलो स्युङुमे नाखोँ खुचीलै किस्खाल्यो । खैँसेलो स्युम्मे नाखोँ बा पास्युम्मे नाखोँ मिबुले । त्योस्कोदा कैवा ‘काँ ना बासनची पास्युनै’ रुङ्मा पाकामै । ऐटा इमिनावा सोको चान्योलो ‘बासनची स्यु खाँ !’ पारुङुन्चैँ खुचीवा । ‘खाना स्युमा ताचापैँ नाखोँ खामो पापावा स्योयो ठोलो ?’ रुङ्सा पा¥हैकिये बो ।
मिनाची म्हैपा जागिर चापाची हेमाका म्हैपा नाल्लुपाचीटोँडा छैलिमा मिलामे । त्योसो तिरेनाखोँ खुचीनाका मिनाची मिकुर्से बा खुचीलै छेङ्मा पाचापुन्चैँ । नाल्लुपाचीङो छैलिसा किकुङ्बुलिम्लै कसैनाका कुर्मा पातिरैँको मुमालै पुनि मिनाची राजनीति पामे । म्हैपा मिनाचीलै छैपाचीनाका मिनाचीवा केभा तोमारीची पुनि पात्योके । इमिना पाइना नाखोँ कसैपा कैलै लेखापामैदुन्चैँ रुङ्मा चापुमे ।
दोसोम्सा केभा मिनाचीटोँडा छैलिसा ‘किमिना’ तुर्मा ? रुङ्मापा— वापाको केभा मिनाचीलै वैनी मुमातिरे, तिपियेपा दैँमा हेमाका फ्लोमा–फ्लोलिमा तिरे । इतो काम्खातिम्वा चाप्योलो केभा मिनाचीलै म्फ्लोसामी मुमालाम्योको सोको कैवा छैदिमेको मिनाचीमो ख्रिम् पोर्मैसा पुङ्मातिरे । देनो रुङ्मापा— मिना ना मिनाखादा युङ्पा तिरे । देम्नो ङो ‘काँलै कसै मिना चाइभापालैँ, सोइलै द्यै द्युखा पाइनैँ, आख्लापोँ आफिलुदा ह्रेपैँ’ रुङियेनाखै इख्लापोँ लैमा ना पाचापुमे ।
साभार : गोरखापत्र, पुष ३ गते २०७१
